Levensbeëindiging
Op deze website zal het begrip “zelfmoord” geen rol spelen. Dat heeft een tamelijk eenvoudige reden: het gaat hier niet over zelfmoord. Wij hebben een taalkundige uitdrukking “zelfmoord plegen” die wellicht zeer incidenteel niet te vermijden is, maar daar zal het ook bij blijven.
Op deze website gaat het om het zelf over het levenseinde beschikken of een zorgvuldig levensbeëindiging onder eigen regie. Ik zal als samenvatting daarvan in de teksten ook regelmatig kortweg spreken van “zorgvuldige zelfdoding”.
Waarom “zorgvuldig”? Waarom “zelfdoding”?
Om met dat laatste te beginnen: er wordt in de media in dit verband nog altijd (te) hardnekkig van “zelfmoord” gesproken. “Moord” komt neer op het nemen van een mensenleven dat je niet toebehoort. Wanneer ik een ander dood, neem ik een leven dat mij niet toebehoort. Ik pleeg een moord. (De crisis- en uitzonderingssituaties laat ik hier buiten beschouwing). Iemand die het levensbeschouwelijke standpunt huldigt dat de zeggenschap over zijn (blijven) leven geheel in handen van een hogere macht ligt, kan dus zeggen dat hij door zichzelf te doden een moord pleegt omdat hij een leven neemt dat een ander of Ander toebehoort. Hij kan dit echter alleen over zijn eigen leven zeggen. Het levensbeschouwelijke standpunt van een ander ligt immers niet in zijn macht. En wanneer die ander van mening is dat zo’n hogere macht er niet is en dat zijn eigen leven hem of haar toebehoort, dan is de beëindiging van zijn leven door hem- of haarzelf ook geen “moord”.
Even los van taalkundige gewoontes, zoals hiervoor vermeld, zou in zo’n geval de gelovige zijn daad derhalve beschrijven als zelfmoord, de ongelovige als zelfdoding. Omdat ik op het standpunt sta dat ieder mens zelf over zijn of haar eigen leven hoort te kunnen beschikken (zoals de gelovige overigens ook doet, al lijkt die dat niet altijd te willen weten), spreek ik van “zelfdoding” of een “zorgvuldige levensbeëindiging onder eigen regie”.
Nu kan de beëindiging van het eigen leven, de zelfdoding, op diverse manieren plaatsvinden. De zorgvuldige zelfdoding is de zelfdoding die gekenmerkt wordt door helderheid in de eraan voorafgaande afwegingen en zorgvuldigheid in de feitelijke uitvoering. Voor de bewuste helderheid zijn het voeren van gesprekken met vertrouwelingen of familie van groot belang. In alle gevallen die ik de lezer voorleg in mijn Zelf over het levenseinde beschikken. De praktijk bekeken (2008), was daarvan sprake. In enkele gevallen gaat het alleen om gesprekken met de counselor, in de meerderheid van de gevallen om gesprekken met de counselor en familieleden. Die gesprekken zorgden ook in enkele gevallen voor uitstel, soms over meerdere jaren, al was dat uitstel nooit het doel van de gesprekken.
Wat de uitvoering betreft is zorgvuldigheid van betekenis voor de persoon zelf, dat spreekt want er wordt gestreefd naar een humaan of menswaardig overlijden, maar die betekenis is er evenzeer voor naasten en familie én onbekenden of derden die plotseling met de zelfdoding of levensbeëindiging geconfronteerd zouden kunnen worden.
Vandaar dat ook gesproken kan worden van het op zorgvuldige wijze zelf beschikken over het levenseinde.
Hiermee onderscheidt de zorgvuldige zelfdoding zich nadrukkelijk van de vaak impulsieve zelfdoding die plaatsvindt met harde methodes (verhanging, polsen doorsnijden, pistool, springen voor trein of van hoogte, enzovoort). Maar niet alleen de methode verschilt, ook het traject van voorafgaande overwegingen en gesprekken, van bereidheid tot het nemen van verantwoordelijkheid en het rekening houden met intimi en derden, zo wezenlijk voor de zorgvuldige zelfdoding, zal bij deze “harde” zelfdoding ontbreken. (Of de gestalte aannemen van een daad van agressie, maar dat laat ik hier rusten.) Over déze zelfdoding – de traditionele “zelfmoord”– gaat het hier dus niet. Het gaat om zorgvuldige zelfdoding als korte omschrijving van een menswaardige levensbeëindiging onder eigen regie.
